Trăm năm ăn-mặc Sài Gòn: Món ăn trong hộp sắt

0 Thanh Niên

Đánh giá tác giả

Đồ hộp hay thức ăn đóng hộp là món có thể ăn bất cứ lúc nào, bất cứ ở đâu, phù hợp lối sống cơ động, mục đích chính là giữ gìn thực phẩm thời gian lâu và dễ dàng bảo quản, di chuyển. Đồ hộp được sử dụng rộng rãi ở Sài Gòn từ khi nào?
Tiệm Thái Thạch góc đường Tự Do (Đồng Khởi) chuyên bán các loại đồ hộp /// TƯ LIỆU Tiệm Thái Thạch góc đường Tự Do (Đồng Khởi) chuyên bán các loại đồ hộp - TƯ LIỆU
Tiệm Thái Thạch góc đường Tự Do (Đồng Khởi) chuyên bán các loại đồ hộp
TƯ LIỆU
Cho đến cuối thập niên 1920, đọc qua báo Lục Tỉnh Tân Văn là tờ báo phổ biến ở miền Nam không thấy có nhắc đến bất cứ loại đồ hộp nào.
Ở Hà Nội khoảng năm 1933, báo Hà Thành Ngọ Báo nhiều lần quảng cáo một tiệm có bán đồ hộp của Hoa kiều tên là An-Yeng ở số 2 - 4 Đồng Khánh, bán chung với rượu mùi, chè Tàu, than củi, thóc ngô, cỏ và rơm nữa...
Đồ hộp phải phổ biến tới mức độ nào đó nên mới có bài viết hướng dẫn cách ăn đồ hộp cho đúng trên tờ báo Khoa Học, số 49, 1 tháng bảy 1933. Bài báo chỉ cách xem thức ăn đóng hộp khi mở ra xem có còn tươi ngon hay không hoặc bị mốc, lưu ý khi nắp bị phồng lên, để tránh nhiễm độc.
Trong Chợ Lớn, tiệm Dư Mỹ khai trương dịp tết năm 1937 ở số 51 - 53 Tổng Đốc Phương là tiệm buôn lớn nhất ở Chợ Lớn có bán đồ hộp, đồ uống, và cả trang phục như quần, áo, nón. Phía Sài Gòn, ai muốn mua đồ hộp thì đến Hãng Morin Frères, có sẵn luôn đủ thứ bánh ngọt, rượu chát. Cho đến khoảng năm 1940, vẫn còn một hãng làm đồ hộp của ông Guyonnet, đại thương gia Pháp ở vùng Thị Nghè.
Đến thời kỳ người Nhật đến Việt Nam trong chiến tranh thế giới thứ 2, ngày 7 tháng 4 năm 1943, hội xuất cảng Nhật tổ chức tại nhà hàng Au Perchoir của khách sạn Continental một cuộc triển lãm giới thiệu các thứ đồ hộp Nhật gửi qua. Ban tổ chức cuộc này có mời các nhà báo, thân hào Pháp và Việt đến dự, có cả ông Đại sứ Uchiyama và Lãnh sự Sato. Ở đó chưng đủ các thứ đồ hộp như cá, tôm, cua, asperges, petits pois mứt, thơm, bôm, sá lị, cerises, quýt... Thứ hộp nào cũng mở sẵn cho dân chúng thử. Ai nấy đều khen ngon, nhất là trái quýt bỏ hộp còn nguyên từng múi và giữ được nguyên mùi vị quýt. Nhật báo Sài Gòn xuất bản thời đó đánh giá: “Giữa lúc không có đồ ở châu Âu gửi qua, các thứ đồ của Nhựt đem qua bán chác sẽ được công chúng hoan nghinh lắm, chỉ mong gửi qua được nhiều” (Báo Sài Gòn, số 15031, 9 tháng tư 1942 - Cuộc triển lãm đồ hộp của Nhựt).
Từ cuối thập niên 1959, Sở Kỹ nghệ ngư sản của miền Nam đã nghiên cứu phương pháp chế biến và bảo tồn các sản phẩm ngư nghiệp. Họ làm đồ hộp theo phương pháp mới phù hợp hương vị của người Việt: cá kho với nước mắm hay tương, thịt heo xắt lát đóng hộp. Loại đồ hộp này được giới thiệu là ngày tết, có thêm ít dưa giá là có thể ăn ngay, không cần phải nấu lại. Các sản phẩm biển khác như tôm, cua, sò, hến cũng được làm đồ hộp. Họ còn làm dồi cá, bột cá như nước ngoài. Ngoài ra còn cô đặc nước mắm thành khối vuông để dễ dự trữ và vận chuyển, nhất là đóng hộp thêm các món ăn thuần túy Việt Nam khác như đậu trắng nấu thịt, xôi, cơm rang với thịt và các loại ngũ cốc khác.
Từ giữa thập niên 1960, đồ hộp rất phong phú do người Mỹ đưa vào bán ở các cửa hàng PX. Người Mỹ làm đồ hộp có kích cỡ khá lớn, như mỡ trừu là một thùng vài ký, mở ra thấy mỡ trắng bóc mịn màng. Bôm (táo) Mỹ đóng hộp, chế biến bằng cách xay ra, sấy khô rồi đóng hộp, khi ăn dùng muỗng nạo ra… Dễ ăn nhất dù không gì đặc biệt là súp thịt bò đóng thành từng hộp nhỏ, vỏ lon màu xanh lá mạ nhìn là biết của quân đội. Nhiều lon súp nhỏ đặt trong một thùng giấy dẹp, tương tự như thùng bia bây giờ. Loại đồ hộp cocktail trái cây khá thơm ngon, thơm mùi trái cây xứ ôn đới. Trong đó có mấy loại trái cây được xắt thành viên như lê với màu trắng hơi xanh, đào màu hồng cam, dứa màu vàng nhạt… cùng hai loại để nguyên trái là nho xanh và cherry đỏ mọng. Tất cả ngâm trong nước đường chua ngọt. Khui hộp ra, trút vào ly, thêm đá, như đang thưởng thức đĩa trái cây bên Mỹ trong nắng hè Sài Gòn.
Trước khi người Mỹ rút về nước năm 1973, đồ hộp Mỹ bán rất nhiều ở khu Dân Sinh, trên đường Nguyễn Thông, ở các cửa hàng thực phẩm, ở chợ Hàm Nghi, Nguyễn Huệ, ở tiệm Khinh Ký góc đường Hai Bà Trưng - Thái Lập Thành (Đông Du). Tiệm Thái Thạch góc đường Tự Do (Đồng Khởi) - Nguyễn Văn Thinh (Mạc Thị Bưởi) của một ông người Hoa chuyên bán các loại đồ hộp, thịt nguội chế biến, phô mai, bánh kẹo, rượu vang Pháp.
Cho dù được khuyến cáo là đồ hộp không tốt bằng thực phẩm tươi, kỹ nghệ đồ hộp ngoài mục đích bảo quản thực phẩm, tiện lợi cho việc ăn uống khi không thể nấu nướng, đã đạt tới mức cao trong việc giữ được hương vị, thậm chí làm tăng độ thơm ngon trong thực phẩm đóng hộp. 
(Trích từ Sài Gòn ngoảnh lại trăm năm - Công ty Phan Book và NXB Đà Nẵng liên kết xuất bản 2021).

Bình luận

User
Gửi bình luận
Hãy là người đầu tiên đưa ra ý kiến cho bài viết này!

VIDEO ĐANG XEM NHIỀU