Nhạc ngoại lời Việt thời vang bóng: 'Bài Tây theo điệu ta'

13 Thanh Niên
Thời kỳ thịnh hành của nhạc nước ngoài lời Việt là vào những năm cuối thập niên 1960 vì chúng luôn được phát qua làn sóng điện, đĩa hát, băng nhạc; được biểu diễn ở phòng trà, chương trình truyền hình với những giọng ca nổi tiếng.
Bìa tờ nhạc gấp bản 'Dạ khúc' (Sérénade) và 'Chiều tà' (Serenata) do Phạm Duy soạn lời Việt Bìa tờ nhạc gấp bản 'Dạ khúc' (Sérénade) và 'Chiều tà' (Serenata) do Phạm Duy soạn lời Việt
Bìa tờ nhạc gấp bản 'Dạ khúc' (Sérénade) và 'Chiều tà' (Serenata) do Phạm Duy soạn lời Việt
Hiện nay, trình độ ngoại ngữ của ca sĩ và khán giả ngày càng được nâng lên cùng với những khó khăn về bản quyền nên việc chuyển ngữ phần lời ca khúc quốc tế sang tiếng Việt không còn nhiều. Tuy nhiên, hàng trăm ca khúc nhạc Anh, Pháp, Hoa, Nhật... được viết lời Việt từ những thập niên trước theo từng trào lưu vẫn còn in đậm trong ký ức người nghe.
“Đồng xanh là chốn đây thiên đàng cỏ cây, là nơi bầy thú hoang đang vui đùa trong nắng say... Đây những bờ suối vắng im phơi mình bên lùm cây, đây những giòng nước mát khẽ vươn tay về thung lũng, và những đôi nhân tình đang thả hồn dưới mây chiều...”. Ai từng nghe ban Brother Four hát Green Field rồi thả hồn theo tiếng hát ban Phượng Hoàng trong bản Đồng xanh mới thấy hết sự tài tình của nhạc sĩ Lê Hựu Hà khi đặt lời Việt cho bài hát này.
Nhạc nước ngoài lời Việt có từ khi nào?
Thật bất ngờ khi biết việc đặt lời Việt cho nhạc nước ngoài đã có từ đầu thế kỷ 20, thời kỳ chưa có “nhạc cải cách”, cụ thể hơn là chưa có nhạc Việt được viết theo ký âm Tây phương. Theo Lịch sử tân nhạc Việt Nam của Giáo sư Trần Quang Hải, lúc ấy các bài hát châu Âu, Mỹ được phổ biến mạnh mẽ ở VN với các đĩa hát 78 vòng và qua những bộ phim.
Ngạc nhiên nhất là việc đặt lời Việt cho nhạc Tây, thường được gọi là "bài Tây theo điệu ta" lại bắt nguồn từ một số nhạc sĩ cổ nhạc. Soạn giả cải lương Tư Chơi - Huỳnh Thủ Trung trong một vài vở cải lương đã cho hát nhạc Tây được đặt lời Việt như: Marinella trong vở Phũ phàng, Pouet Pouet trong Tiếng nói trái tim, Tango mystérieux trong Đóa hoa rừng, La Madelon trong Giọt lệ chung tình...
Cũng theo Lịch sử tân nhạc Việt Nam, trong giới thanh niên yêu nhạc cũng có phong trào chuyển ngữ các bài hát của Tino Rossi, Rina Ketty, Albert Préjean, Georges Milton... mà họ yêu thích. Những nghệ sĩ sân khấu như Ái Liên, Kim Thoa đã được các hãng đĩa của người Pháp như Odéon, Béka thu âm các bài ta theo điệu Tây. Khoảng thời gian từ 1935 tới 1938, rất nhiều bài hát của Pháp như Marinella, C'est à Capri, Tant qu'il y aura des étoiles, Un jour loin de toi, Celle que j'aime éperdument... mà phần lớn là sáng tác của nhạc sĩ người Pháp Vincent Scotto và của Mỹ như Goodbye Hawaii, South of The Border... đã được phổ biến mạnh mẽ với lời ca tiếng Việt, soạn bởi một nhà báo trẻ tên là Mai Lâm và bởi những tác giả vô danh khác.
Rất tiếc thời ấy chưa xuất hiện những tờ nhạc gấp nên những bản nhạc nước ngoài đặt lời Việt đã thất truyền và không chắc có người còn nhớ lại những bài nhạc ấy.
Dấu xưa trên tờ nhạc gấp
Thời kỳ thịnh hành của nhạc nước ngoài lời Việt là vào những năm cuối thập niên 1960 vì chúng luôn được phát qua làn sóng điện, đĩa hát, băng nhạc; được biểu diễn ở phòng trà, chương trình truyền hình với những giọng ca nổi tiếng. Tuy nhiên ngay từ đầu những năm 1950, nhạc nước ngoài lời Việt đã sôi động và để lại dấu tích trên những tờ nhạc gấp. Những tờ nhạc gấp được xem là phát kiến của ông Tăng Duyệt, Giám đốc NXB Tinh Hoa (sáng lập năm 1943).
Không biết tờ gấp nhạc nước ngoài lời Việt đầu tiên ra đời vào năm nào. Trong những tờ gấp nhạc nước ngoài lời Việt mà tôi còn lưu giữ thì bài Le Beau Danube Bleu mà Phạm Duy đặt là Dòng sông xanh của Johann Strauss được NXB Đón Gió ấn hành năm 1952. Một bản nhạc được viết lời Việt tuyệt hay, và đi vào lòng bao người yêu nhạc qua giọng ca Thái Thanh: “Một dòng tràn mông mênh. Một dòng nồng ý biếc. Một dòng sâu mấy kiếp…”. Năm sau, NXB Đón Gió còn in của nhạc sĩ Phạm Duy một loạt ca khúc nhạc nước ngoài lời Việt: Dạ khúc (Sérénade), Mối tình xa xưa (Celebre Valse), Chiều tà (Serenata), Trở về mái nhà xưa (Come back to Sorrento)... Đáng chú ý là trong thời gian này, tờ gấp in nhạc chỉ với lời Việt chứ không có lời bản gốc.
Không để cho NXB Đón Gió một mình một chợ, các NXB khác cũng đua nhau ấn hành tờ gấp nhạc nước ngoài lời Việt với các bài hát Mỹ, Pháp, Nhật, Ý, Trung Quốc, Cuba, Nga nổi tiếng lúc đó. Phải kể đến NXB Hoa Thủy Tiên với các tác giả Huỳnh Anh, Huyền Vân, Anh Hoa, Huyền Xuân... đã cho ra đời Vũ khúc mambo (Mambo Italiano), Bông hồng Trung Quốc (Rose de Chine), Cánh buồm lướt gió (Voyage à Cuba), Tàn nhịp liên hoan (Tabou), Tình xưa (Comédi), Cánh buồm xa xưa (La Ploma), Mối tình đầu (Bambino)... với các tác giả đặt lời việt như Thương Hoài, Tô Huyền Vân, Mộng Tiên, Vương Huyền...
Có những tác giả đặt lời Việt bám theo nội dung chính của lời gốc và cũng có những tác giả đặt theo cảm xúc của mình chứ chẳng cần theo nguyên tác. Một tác giả là Quỳnh Sơn đã dùng ý của bài thơ Hai sắc hoa ti gôn để đặt lời Việt cho bài Histoire D’un Amour với tựa đề là Một chuyện tình Hai sắc hoa ti gôn (năm 1960): “... Nhớ hôm nào khi người ấy về thăm, vuốt tóc em như bao lần. Khẽ thở dài trông em rồi bảo: Dáng hoa như tim vỡ tàn, anh e tình ta cũng sẽ vỡ tan...”.
Và thú vị là chính nhà thơ Thế Lữ đã đặt lời Việt cho bài nhạc bằng tiếng Hoa do nhạc sĩ La Hối viết nhạc (phần lời tiếng Hoa do Diệp Truyền Hoa soạn) Xuân và Tuổi trẻ (NXB Đón Gió - 1954): “Ngày thắm tươi bên đời xuân mới. Lòng đắm say bao nguồn vui sống. Xuân về với ngàn hoa tươi sáng. Ta muốn hái muôn ngàn đóa hồng…”. Đến nay, bài hát với giai điệu rộn rã và ca từ tươi sáng này vẫn luôn vang lên mỗi dịp xuân về.

Bình luận

User
Gửi bình luận
TRẦN QUANG DINH

TRẦN QUANG DINH

* Thật ra, nhiều vị có thể quên hay chưa rõ , nhạc phẩm Serénade (cố NS Phạm Duy soạn lời Việt tên Dạ khúc - sóng radio TP HCM - mảng ca nhạc quốc tế nhiều năm trước dịch là Chiều tà) do Hùng Cường hát rất thành công và có thu âm trên đĩa 45 vòng. Sau đó, tôi có nghe danh ca Lệ Thu trình bày (cũng hay ) . Sau 75, Họa Mi hay hát & được Đài TNND TP HCM thu âm - thường xuyên phát vào sáng chủ nhật lúc 8h. Đó là các ca sỹ hàng đỉnh rồi. Tuy nhiên, một nghệ sỹ thể hiện còn bất hủ hơn nữa chính là Thái Thanh. Khó lẫn lộn, khó chê vì quá nồng nàn, da diết, ngây ngất - giai điệu đẹp mà người nghệ sỹ hát còn đẹp, thăng hoa hơn nhiều. Mến !
TRẦN QUANG DINH

TRẦN QUANG DINH

* Bambino ( Mối tình đầu ) - một trong các nghệ sỹ trình bày đầu tiên là Trúc Mai .( còn lưu giữ trên mạng ). Sau 75, Nhã Phương, Lệ Thu ( Nguyễn ) cũng đình đám không kém. Song, nổi danh hơn hết là ca- diễn xuất của Nữ danh ca Thanh Lan. Ca nhạc quốc tế Đài TNND TP HCM thời đó, bài này là một trong ca khúc được yêu cầu nhiều nhất. Lúc ở Bông Sen 2, Ca nhạc nhẹ Bông Sen , Thanh Lan cũng thường được khán giả yêu cầu. Rose de Chine cũng do Thanh Lan trình bày trong băng nhạc ngoại lời Việt cùng Thái Thanh, Lệ Thu, Khánh Ly, Elvis Phương.. Còn Xuân & tuổi trẻ ( La Hối) dân Sài Gòn này nghe cố ca sỹ Quỳnh Giao , Hà Thanh , Thái Thanh , Mai Hương thể hiện ( tuyệt ) . Sau đó, Thanh Lan " ngự trị " nhiều năm liền. Khánh Ly , Cẩm Vân , Ánh Tuyết ...đều hát và mỗi người đã có những nét hay khi thể hiện.
TRẦN QUANG DINH

TRẦN QUANG DINH

Bổ sung : Xuân & tuổi trẻ với Hà Thanh , Thái Thanh , Quỳnh Giao , Ánh Tuyết hát theo phong cách bán cổ điển. Còn Thanh Lan , Khánh Ly , Cẩm Vân hát theo phong cách nhạc nhẹ- theo tôi .
TRẦN QUANG DINH

TRẦN QUANG DINH

* Từ Le Beau Danube Bleu=> Dòng sông xanh , người yêu nhạc nghĩ ngay nghệ sỹ Thái Thanh. Thật vậy, nhịp nhạc trong bài trúc trắc, ca từ - tình cảm cũng thay đổi liên tục. Ca sỹ yếu nhạc lý dễ " rớt" chẳng chơi. Đáng mừng , sau Thái Thanh lại có Khánh Ly, Thanh Lan, Ngọc Lan, Họa Mi , Kiều Nga ..hát đâu thua kém Diva Thái Thanh ! Còn hiện nay , quả thật tìm ca sỹ hát bài trên cho ra CHẤT thì không dễ .
TRẦN QUANG DINH

TRẦN QUANG DINH

* Trở về mái nhà xưa ( Come black to Sorrento ) lần lượt theo thời gian , các nghệ sỹ Hùng Cường , Sỹ Phú, Lệ Thu, Thanh Lan, Họa Mi, Ngọc Lan, Kiều Nga, Lệ Thu ( Nguyễn ) . ..thể hiện. Đây là bài hát buồn man mác , khơi gợi nhiều kỷ niệm vui buồn. Trong kệ nhạc của dân hâm mộ , có lẽ khó thiếu nó. Kỷ niệm !
Văn Nguyên

Văn Nguyên

Bài "Trở về mái nhà xưa" Phạm Duy đặt lời Việt khác xa bản gốc, mang nét u buồn, thê lương. Ở miền bắc cũng có đặt lời Việt "Trở về Suriento". Lời trong sáng, mạnh mẽ hơn.
Xem thêm bình luận

VIDEO ĐANG XEM NHIỀU