Ngăn ngừa lợi ích nhóm khi ban hành chính sách

4
Tình trạng luật "treo", nợ đọng văn bản hướng dẫn khiến luật không thể thực thi đang là vấn đề gây bức xúc. Các đại biểu Quốc hội cũng cảnh báo "lợi ích nhóm" làm méo mó chính sách được ban hành.

“Dễ cho anh này khó cho anh kia”

 Ngăn ngừa lợi ích nhóm khi ban hành chính sách - ảnh 1
Ảnh: Ngọc Thắng

Tại phiên thảo luận tổ tuần qua về tình hình triển khai thi hành (trong đó có việc ban hành các văn bản quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành) các luật, nghị quyết đã được Quốc hội (QH) khóa 13 thông qua, Phó chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp Nguyễn Đình Quyền nhiều lần nhấn mạnh đến nguy cơ lợi ích nhóm trong ban hành chính sách. Điều này xuất phát từ thực trạng luật của ta khi ban hành chủ yếu là luật khung, luật ống, phải chờ văn bản hướng dẫn. Ông Quyền cho rằng sau khi luật ban hành, cùng lắm chỉ thêm nghị định hướng dẫn của Chính phủ là thực thi được, không nên có thêm thông tư. “Thêm thông tư rất là gay, vì khi ban hành quy định cụ thể thực thi chính sách, bao giờ cơ quan ban hành chả muốn thuận lợi cho việc quản lý của mình, mà rõ ràng đã thuận lợi cho anh này thì khó khăn cho anh kia, chưa nói tới yếu tố lợi ích nhóm chi phối”, ông Quyền phân tích.

Để khắc phục, ông Quyền đề nghị cần có cơ chế để các ủy ban của QH mời các chuyên gia pháp luật giỏi cùng thẩm định, phản biện các văn bản luật Chính phủ trình, có cơ chế trả lương cao cho đội ngũ chuyên gia này; chấm dứt tình trạng ban hành thêm thông tư hướng dẫn. Đồng thời, cơ quan thẩm tra phải làm hết trách nhiệm của mình trong phản biện chính sách, thẩm tra luật để “rà cho được yếu tố lợi ích nhóm” từ các chính sách đệ trình.

 
Ngăn ngừa lợi ích nhóm khi ban hành chính sách - ảnh 2

So với các nước trên thế giới, VN là nước hy hữu khi có luật rồi còn phải chờ nghị định, thông tư mới thực hiện được. Vì vậy, giải pháp đặt ra là cố gắng hạn chế giao Chính phủ ban hành văn bản hướng dẫn

Ngăn ngừa lợi ích nhóm khi ban hành chính sách - ảnh 3

Viện trưởng Viện Nghiên cứu lập pháp Đinh Xuân Thảo

Không giống nước nào trên thế giới

Viện trưởng Viện Nghiên cứu lập pháp Đinh Xuân Thảo dẫn lời nguyên Bộ trưởng Tư pháp Nguyễn Đình Lộc “trước đây khi chưa có luật thì dân ta sống trong… luật rừng, còn bây giờ quá nhiều luật thành ra dân sống trong rừng luật” để minh họa thực trạng: quá nhiều luật được ban hành, nhưng đi vào cuộc sống thì không được bao nhiêu. Cũng theo ông Thảo, so với các nước trên thế giới, VN là nước hy hữu khi có luật rồi còn phải chờ nghị định, thông tư mới thực hiện được. Vì vậy, giải pháp đặt ra là cố gắng hạn chế giao Chính phủ ban hành văn bản hướng dẫn.

Trả lời Thanh Niên, Phó chánh án TAND tối cao Trần Văn Độ, ủy viên Ủy ban Pháp luật của QH, cho rằng Chính phủ là cơ quan quản lý nhà nước, chính từ yêu cầu quản lý nên Chính phủ đề xuất và soạn thảo luật là đúng. Các nước cũng thế, nhưng cách làm của họ khác ta, đó là chính phủ đề nghị lên QH thảo luận, không đạt phải về làm lại, làm đến khi nào QH đồng ý mới thôi.

Ông đánh giá: Theo cách làm luật của ta hiện nay, Chính phủ là cơ quan soạn thảo, sau lần đầu cho ý kiến lại chuyển sang cho các ủy ban của QH thẩm tra, chỉnh lý, dẫn đến khi trình lần thứ 2 thì hầu như không ai phản biện nữa. Như thế, ủy ban của QH làm luật thì còn phản biện gì nữa, vì ủy ban đã đại diện cho Ủy ban TVQH. Vì vậy, nhiều luật khi đưa ra biểu quyết thấy đồng thuận cao, nhưng tính khả thi không có. “Cho nên, anh nào trình luật thì phải theo đến cùng dự luật đó trong quá trình ủy ban của QH thẩm tra, đại biểu QH phản biện. QH sẽ phản biện hết lần này đến lần khác, có thể 1 kỳ, 2 kỳ, 3 kỳ họp… đến khi nào không còn bóng dáng hay yếu tố lợi ích nhóm, không còn chỉ thuận cho cơ quan quản lý mà bất lợi cho người dân thì mới thông qua”, ông Độ nêu quan điểm.

Cần xem xét một cách nghiêm túc

Lợi ích nhóm trong ban hành chính sách tại VN chắc chắn là có, bằng nhiều hình thức khác nhau rất tinh vi, nên dấu hiệu để nhận biết không hề đơn giản, rất khó khăn. Hiện nay chúng tôi chưa có nghiên cứu chính thức về vấn đề này, nhưng theo tôi cần xem xét một cách nghiêm túc. 

Ông Ngô Văn Minh 
(Ủy viên Thường trực Ủy ban Tư pháp Quốc hội)

Lợi dụng tính thiếu công khai, minh bạch

Lợi ích nhóm ở VN có đặc trưng là liên quan đến những người có chức, có quyền, nhất là quyền liên quan đến cán bộ, tài chính, ngân sách, đầu tư, đất đai, hầm mỏ, rừng, biển... Những hoạt động này len lỏi cả vào các hoạt động rất trí thức và cao sang như nghiên cứu khoa học, cấp bằng, mua điểm, chấm luận án.

Những nhóm lợi ích ở VN hoạt động rất linh hoạt, theo từng vụ, việc, vây quanh một số cá nhân nhất định. Lợi dụng tính thiếu công khai, minh bạch, các nhóm lợi ích thường tiếp xúc theo “quan hệ” cá nhân, với chất kết dính là lợi ích tiền bạc. Thứ nhất tiền tệ, thứ nhì hậu duệ, thứ ba quan hệ, thứ tư mới đến trí tuệ.

TS Lê Đăng Doanh
(nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế T.Ư)

Anh Vũ
(ghi)

Bảo Cầm

>> Đại biểu Quốc hội đề nghị báo cáo tình hình biển Đông
>> Nhiều đại biểu quốc hội đề nghị giữ nguyên tên nước
>> Đại biểu Quốc hội góp ý Điều 4 Dự thảo sửa đổi Hiến pháp
>> Đại biểu Quốc hội bức xúc sách in cờ Trung Quốc
>> Đại biểu Quốc hội đề nghị tổ chức đi Trường Sa

Bình luận

User
Gửi bình luận
viphamthixu

viphamthixu

Quốc Hội của nhiều khóa trước đã nói nhiều về biện pháp chống lợi ích nhóm trong việc ban hành các văn bản hướng dẫn thi hành Luật, thếnhưng chẵng những bớt đi nay lại càng nhiều hơn. Vậy tại sao Quốc hội không ra nghị quyết về cách làm luật sao cho khi Quốc Hội thông qua là đủ điều kiện để thi hành. Tôi còn nhớ vào năm 2013, một văn bản hướng dẫn được báo chí gọi là "Siêu nghị định" có tuyên bố của quan chức chính phủ là không cần thiết phải ra thêm văn bản hướng dẫn nào thêm cũng đủ để thi hành. Vậy nhưng sau 10 năm qua đã có bao nhiêu văn bản khác điều chỉnh cái "Siêu nghị Định" đó. Chắc mọi người đều rõ.
Đỗ Thành Nhân

Đỗ Thành Nhân

Tôi rất đồng tình những ý kiến nêu trên của các đại biểu Quốc hội về tình trạng luật "treo", nợ đọng văn bản hướng dẫn khiến luật không thể thực thi đang là vấn đề gây bức xúc. Nhưng theo tôi, nếu có luật đầy đủ và thật rõ ràng nhưng bộ máy thực thi không nghiêm thì những quy định của pháp luật ấy cũng vô nghĩa và bất an cho nhân dân là điều không tránh khỏi nên dẫn đến nhân dân tự xử được thể hiện trong thời gian qua. Chẳng hạn, Luật phòng, chống tham nhũng quy định "Tất cả các công trình dự án phải được công khai, minh bạch và lấy ý kiến nhân dân;...công khai minh bạch để nhân dân giám sát....Điều 14" hoặc Nghị định số 69/2009/NĐ-CP " 1 đến 2 hộ dân tham gia làm thành viên Hội đồng bồi thường hỗ trợ tái định cư ở cấp huyện";. v.v. Nhưng trên thực tế không nơi nào chấp hành những quy định tốt đẹp này.
Phan Văn Tân

Phan Văn Tân

Thật sự "luật treo" đang diễn ra rất nhiều, ví dụ đơn cử Luật cơ yếu có rồi, Nghị định 32 hướng dẫn thi luật Cơ yếu về chế đội chính sách cho người làm công tác cơ yếu. Nghị định ra tháng 4/2013, có hiệu luật thi hành vào ngày 01/6/2013, nhưng tới nay sắp hết năm 2013 mà chưa có thông tư hướng dẫn của liên bộ. Đó chỉ là một vụ cụ thể còn nhiều ngành, nhiều Nghị định khác đang chờ hướng dẫn của các Bộ nữa, sao mà rắc rối thế.
Tran

Tran

Không có gì là "khó" để không nhận ra "nhóm lợi ích" trong việc ban hành chính sách và tôi chỉ đơn cử mỗi chuyện cứu BĐS với gói hỗ trợ 30 nghìn tỉ đồng của Chính phủ, thế nhưng khi sự "cứu cánh" không thành công thì họ nghĩ ngay đến một "sáng kiến" là cho người NN mua nhà tại VN chỉ cần với một điều kiện là có Visa từ 03 tháng trở lên mà thôi và chỉ cần một chuyến đi du lịch thì cũng có thể mua nhà mà không cần phải chứng minh đồng tiền đó ở đâu ra, cho dù là đồng tiền đen cũng được, miễn sao "họ" thoát được hàng.

VIDEO ĐANG XEM NHIỀU