Vì sao sạt lở đất thường xảy ra ban đêm, kèm theo tiếng nổ lớn?

48 Thanh Niên Online

Đánh giá tác giả

Sạt lở đất thường xảy ra vào ban đêm, kèm theo những tiếng nổ lớn và gây ra thiệt hại thảm khốc về tài sản cũng như tính mạng con người.
Cung sạt trượt bắt nguồn từ sườn núi vùi lấp nhiều người dân ở Trà Leng, H.Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam /// Ảnh Ban chỉ đạo T,Ư về phòng chống thiên tai, cung cấp Cung sạt trượt bắt nguồn từ sườn núi vùi lấp nhiều người dân ở Trà Leng, H.Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam - Ảnh Ban chỉ đạo T,Ư về phòng chống thiên tai, cung cấp
Cung sạt trượt bắt nguồn từ sườn núi vùi lấp nhiều người dân ở Trà Leng, H.Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam
Ảnh Ban chỉ đạo T,Ư về phòng chống thiên tai, cung cấp
Nhìn lại các trận sạt lở đất gần đây ở Trạm kiểm lâm 67, Thủy điện Rào Trăng 3 (Thừa Thiên - Huế) khiến 13 cán bộ, chiến sĩ hy sinh; sạt lở đất ở Đoàn kinh tế quốc phòng 337 (Quảng Trị) làm 22 sĩ quan, chiến sĩ hy sinh, hay 2 vụ trượt lở đất xảy ra ở Quảng Nam khiến hàng chục người chết và mất tích, có một điểm chung là những vụ sạt lở này là đều xảy ra trong đêm tối.

Những nước mắt tuyệt vọng đầy ám ảnh trong thảm nạn sạt lở ở Trà Leng

Trao đổi với Thanh Niên ngày 31.10, PGS.TS Trần Tân Văn, Viện trưởng Viện khoa học địa chất khoáng sản (Bộ TN-MT) cũng cho rằng, qua thống kê các vụ sạt lở đất đều thấy rằng, hiện tượng này có xu hướng xảy ra vào ban đêm, gây thiệt hại rất lớn và có hai khả năng để lý giải về hiện tượng này.
Thứ nhất là sự tương tác liên quan đến trái đất và mặt trời, sẽ khiến nhiệt độ, độ ẩm về ban đêm chênh lệch ban ngày, điều này liên quan trực tiếp đến áp lực nước lỗ rỗng trong đất. Khi thay đổi từ trạng thái ngày, đêm khiến áp lực lỗ rỗng thay đổi tác động đến cường suất trong khu vực địa hình sườn dốc sẽ kích thích sạt, trượt lở đất.
PGS.TS-Tran-Tan-Van

PGS.TS Trần Tân Văn giải thích về trượt lở đất đá

Ảnh Phan Hậu

Còn khả năng thứ hai hoàn toàn có thể xảy ra nhiều hơn là, sạt lở đất đá khi một sườn dốc bị bão hoà nước. Qua các vụ sạt lở đất các tỉnh Quảng Trị, Thừa Thiên - Huế, Quảng Nam thì những khu vực này đã mưa quá nhiều, mưa lớn dai dẳng trong nhiều ngày. Đất đá bị ngậm nước bão hòa, liên kết yếu, khiến các khối địa chất bị trượt lở.
“Ở khả năng thứ hai này thì trượt lở, sạt lở đất nó có thể xảy ra bất cứ lúc nào, dù ban ngày hay ban đêm. Nhưng nếu ban ngày, người dân quan sát được, có đủ thời gian chạy thì thiệt hại sẽ giảm. Còn trượt lở vào ban đêm, không quan sát được và đây là thời điểm người dân đang ngủ, không có sự đề phòng gì nên thiệt hại thường rất lớn, thảm khốc hơn so với các vụ xảy ra vào ban ngày”, ông Văn nói.

Kinh hoàng cảnh lũ quét cuốn trôi hàng chục nhà dân ở Quảng Nam

Đá bị va chạm mạnh, phá vỡ cấu trúc  gây ra tiếng nổ

Theo lời kể của những chân chứng thoát nạn trong các vụ trượt lở đất gần đây, trước khi sạt lở đất họ đều nghe thấy tiếng nổ chát chúa cùng với đó là bún đất, đá ầm ầm đổ xuống vùi lấp mọi thứ.
Điều này được PGS.TS Trần Tân Văn lý giải: "Trong nghiên cứu, chúng tôi gọi là trượt lở. Bởi tại điểm trượt bao giờ nó cũng có một khối rất lớn nằm ở phía trên, gọi là khối trượt. Còn bên dưới mặt trượt thường là mặt phẳng, hoặc vòng cung, bên dưới nữa là phần đất đá ổn định chưa bị trượt".
Khi trượt lở xảy ra, toàn bộ khối trượt sẽ di chuyển xuống phía dưới các sườn dốc, khối trượt và mặt trượt cọ sát tạo nên một lực ma sát rất mạnh dẫn đến các tiếng động lớn. Ngoài ra khi trượt lở như thế, lực ma sát làm phá hủy, phá vỡ toàn bộ cấu trúc đất đá cũng gây ra tiếng động, tiếng nổ lớn. “Qua thực tế có nhiều khối đá rất lớn đang nguyên vẹn nhưng khi trượt lở thì nó bị va chạm, chà xát nên bị nứt vỡ, phá thành nhiều khối khác nhau, tạo ra tiếng nổ”, ông Văn giải thích.

Bão Goni giật cấp 17 quần thảo "làm khổ" khoảng 30 triệu người Philippines

PGS.TS Trần Tân Văn cho rằng, ứng phó với với trượt lở, lũ quét là những hiện tượng cơ bản xảy ra một cách đột ngột, bất thần thì phổ biến vẫn là cảnh báo. Nghĩa là dựa trên hiện trạng, các yếu tố có thể góp phần gây ra trượt lở, lũ quét...để có những cảnh báo rằng khu vực này, khu vực kia có nguy cơ xảy ra trượt lở, lũ quét cao.
Còn nếu một địa điểm cụ thể có nguy cơ trượt lở, lũ quét cao và đã bắt đầu có những dấu hiệu sắp sửa xảy ra,  với một số vị trí quan trọng như một trung tâm dân cư lớn, một cơ sở hạ tầng thiết yếu thì người ta có thể lắp đặt các thiết bị quan trắc, có thể dự báo được khá chính xác thời điểm xảy ra trợt lở.
Nhưng việc này thường đắt tiền, đòi hỏi công nghệ cao và chỉ một số quốc gia tiên tiến như Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan, Hồng Kông... mới hay làm và chỉ làm ở một số rất ít vị trí thiết yếu, còn cơ bản ở nhiều quốc gia trên thế giới cũng làm giống như Việt Nam, họ đều sử dụng các bản đồ hiện trạng và phân vùng cảnh báo sạt lở đất.

Nguy cơ ngập lụt, lũ quét, sạt lở đất từ Nghệ An đến Phú Yên

Bình luận

User
Gửi bình luận
Phong Vu

Phong Vu

Theo tôi, tiếng nổ không do đất đá trượt xuống đập vào nhau, mà xảy ra trước khi đất đá trượt xuống. Nổ lớn trước khi sạt lở thường xảy ra nơi địa chất có nhiều đất sét mịn. Khi mưa quá nhiều tăng nguồn cung nước, cộng hưởng với khi khí triều áp suất khí quyển đang giảm thấp, làm mực nước ngầm dâng cao rất bất thường hơn mức tối đa thường thấy. Tầng đất sét khô dưới nền quả núi hoặc đồi đột ngột bị nước dâng cao làm mọng nước, nở thể tích. Sự nở thể tích tạo lực bung từ trong ra cực lớn, làm các kết cấu đất đá giòn bị vượt quá sức kết dính, nên đột ngột vỡ tách ra tạo tiếng nổ lớn do thể tích lớn không khí bị sốc dời vị trí tạo dao động cực mạnh, và sau đó đất đá trượt xuống.
Hang Tran Thanh

Hang Tran Thanh

Nghe lý giải có cơ sở khoa học về tiếng nổ, cảm ơn ông đã cấp thông tin
Mr Kiệt

Mr Kiệt

Có phải giống như khi lấy nước mà đè quả bóng, làm quả bóng bị nổ không vậy ?
3 phản hồi
Phong Vu

Phong Vu

Một số nghiên cứu khoa học cho biết rằng khả năng sạt lở đất tăng theo khí triều hàng ngày. Khí triều (atmospheric tildes), tương tự như thủy triều, thay đổi 2 lần trong ngày. Tùy theo địa hình và độ ẩm của vị trí, thường thì áp suất khí quyển hạ thấp nhất vào lúc 4 giờ khuya, tăng cao nhất vào lúc 10 giờ sáng, và hạ tương đối thấp vào lúc 4 giờ chiều.

Khi khí triều đang hạ xuống mức thấp nhất vào 4 giờ sáng là lúc các mực nước ngầm trong các khe núi và mặt đất dâng cao, tăng khả năng chẻ tách và tạo bôi trơn làm các khối đất đá dễ trượt lên nhau. Do vậy sạt lở đất có sác xuất cao nhất xảy ra sau nửa đêm đến 4 giờ sáng.

Ngoài ra, như tôi đã cảnh báo, khi gió mạnh hoặ bão thổi qua mặt phẳng của một hồ đầy nước trên núi cao cũng tạo sóng giảm áp suất khí quyển. do lực nâng của khí động học, tạo địa chấn dưới lóng đất đáy hồ, có thể kích hoạt sạt lở đất.
châu nguyễn

châu nguyễn

Đồng ý với nhận định này chứ ông tiến sĩ nói nghe mơ hồ quá
Hồ Trí

Hồ Trí

Phong vu giải thích thuyết phục hơn ông giáo sư trên.
5 phản hồi
Saudua

Saudua

Có 1 nguyên nhân nữa, nhưng không thấy nhắc đến là " phá rừng "không còn cây để giữ đất,giữ nước nên lúc mưa nước đổ xuống rất nhiều cuốn đi tất cả, hết mưa, hết nước, trở nên khô hạn!
Nguyen Van Tu

Nguyen Van Tu

Khi tôi nói chuyện với hai người, một người chỉ học hết lớp 4, một người đã tốt nghiệp đại học thì đều cho rằng sạt lở đất là do khai thác, chặt phá rừng. Nhưng thưa các bác là những điểm sạt lở này rừng có độ che phủ 100% thì các anh các chị giải thích sao? Tôi đoán là không trả lời được vì biết mỗi sạt lở là do khai thác và chặt phá rừng.
mi***@yahoo.com.vn

mi***@yahoo.com.vn

Bạn Phong Vũ lý giải hợp lý, tiếng nổ phải do đứt gẫy đột ngột xảy ra như là nổ bình áp lực, bạn có kiến thức chuyên sâu về sạt lở, cám ơn bạn đã chia xẻ.
Xem thêm bình luận

VIDEO ĐANG XEM NHIỀU