'Thị trường ngầm' mua bán bài báo khoa học: Góc khuất 'đau đớn'

2 Thanh Niên

Đánh giá tác giả

Nhiều chuyên gia cung cấp câu chuyện về góc khuất 'đau đớn' sau khi Báo Thanh Niên đăng tải loạt bài 'Thị trường ngầm' mua bán bài báo khoa học.
Hai tạp chí có tên gần giống nhau. Hình bên trên là tạp chí “dỏm”, hình còn lại là tạp chí có chất lượng  /// ẢNH: CHỤP MÀN HÌNH Hai tạp chí có tên gần giống nhau. Hình bên trên là tạp chí “dỏm”, hình còn lại là tạp chí có chất lượng - ẢNH: CHỤP MÀN HÌNH
Hai tạp chí có tên gần giống nhau. Hình bên trên là tạp chí “dỏm”, hình còn lại là tạp chí có chất lượng
ẢNH: CHỤP MÀN HÌNH
Ngay sau khi Báo Thanh Niên đăng tải loạt bài “Thị trường ngầm” mua bán bài báo khoa học, chúng tôi được cung cấp thêm rất nhiều câu chuyện từ các nghiên cứu sinh, nhà khoa học về góc khuất “đầy đau đớn” lâu nay trong giới nghiên cứu. Đồng thời, họ lên tiếng “kêu cứu” cho nền học thuật của nước nhà.

Muôn kiểu ra giá

Ông N.T, giảng viên trường ĐH K. tại TP.HCM, kể: “Cách đây chưa lâu, tôi và một đồng tác giả có gửi bài cho tạp chí E.M, một tạp chí uy tín về kinh tế được xếp hạng của nhà xuất bản lớn có tên T.F. Vì tin tưởng đây là nhà xuất bản lớn và tạp chí lớn nên chúng tôi rất kỳ vọng. Tuy nhiên, sau khi nhận bài, tạp chí này đã từ chối đăng.
Vài hôm sau, họ gửi email cho tôi ngỏ ý chuẩn bị ra một ấn phẩm đặc biệt nhưng vì không có tài trợ nên nếu tôi muốn đăng thì hãy đóng phí 2.500 USD. Tôi liên hệ hỏi ý kiến đồng tác giả và cùng quyết định không đăng bài. Chúng tôi nhất trí phải đấu tranh tới cùng nên đã viết email gửi thẳng đến nhà xuất bản, khiếu nại vì sao lại có chuyện trả phí vô lý này. Rất may, vì đây là nhà xuất bản có tiếng tăm nên họ đã làm việc với tổng biên tập tạp chí và thay người điều hành khác. Còn bài báo, chúng tôi đã gửi và được đăng ở một tạp chí khác có xếp hạng cao hơn mà không phải trả đồng nào”.
Giá trị “giả hiệu” bỗng dưng hiên ngang có chỗ đứng trong giới đại học. Tất cả những việc này khiến những trí thức có lòng tự trọng rất đau đớn mà không biết phải làm gì để ngăn chặn
Trưởng bộ môn một trường thành viên của ĐH Quốc gia TP.HCM
Câu chuyện không chỉ có thế. Ông N.T cho biết rất kinh ngạc khi sau này biết thêm thông tin là vị tổng biên tập của tạp chí này có hợp đồng thỏa thuận với một trường ĐH lớn ở TP.HCM, theo đó mỗi bài mà trường này đăng phải trả 1.500 USD.
Một nhà nghiên cứu khác đang công tác tại một trường ĐH cho biết trường cũng đang khuyến khích các bài báo xuất bản quốc tế và từ năm 2019 thì mức thưởng cho các bài báo Q1, Q2, Q3 (chỉ số xếp hạng) và Scopus (cơ sở dữ liệu thư mục chứa bản tóm tắt và trích dẫn các bài báo khoa học) tăng lên rất đáng kể, với mức hàng trăm triệu đồng cho bài Q1.
“Chính điều này khiến một số anh em đã bất chấp để đăng bài, thậm chí họ đóng hàng ngàn đô la, vì nghĩ rằng một khi bài được đăng, số tiền thưởng sẽ gấp nhiều lần số tiền bỏ ra ban đầu. Thời gian đăng bài chỉ trên dưới 1 tháng. Thật chua xót và lãng phí khi nhà trường phải chi số tiền thưởng lớn cho các công trình xuất bản dỏm như thế. Vài người trong số họ đang là giáo sư, phó giáo sư, nhưng công trình xuất bản của họ vẫn đăng trên các tạp chí kém chất lượng”, nhà nghiên cứu này nói.
 Giá trị “giả hiệu” bỗng dưng hiên ngang có chỗ đứng trong giới đại học. Tất cả những việc này khiến những trí thức có lòng tự trọng rất đau đớn mà không biết phải làm gì để ngăn chặn

Thư từ chối và “ra giá” của tạp chí E.M gửi cho ông N.T

ẢNH: CHỤP MÀN HÌNH

Trong khi đó, ông H.T, giảng viên trường ĐH H. ở TP.HCM, đang cảm thấy không còn niềm tin vì tận mắt chứng kiến nhiều câu chuyện xót xa trong giới khoa học. Ông H.T kể: “Tôi làm nghiên cứu sinh rất nhiều năm nay nhưng đến thời điểm này quá chán nản, không muốn hoàn thành nữa. Mỗi khi tìm tạp chí để đăng bài, tôi đều bị ra giá, thậm chí còn có môi giới. Có vị giáo sư ra giá 30 triệu đồng/bài đăng. Mấy tạp chí xoàng xoàng ở TP.HCM cũng có giá 10 - 15 triệu đồng/bài. Không đóng tiền thì bài có tốt mấy cũng không được đăng”.

Kiếm tiền bằng cách đăng báo quốc tế

Giáo sư H.N, đang làm việc tại Viện Hàn lâm khoa học Việt Nam, chỉ ra một số nhà khoa học trẻ ăn lương biên chế một nơi, thậm chí nhận tiền đề tài của cơ quan, nghiên cứu bằng ngân sách nhà nước, công việc thực nghiệm theo nhóm, nhưng khi đăng bài quốc tế thì tên tác giả lại ghi một mình và địa chỉ lại là tên một trường ĐH nọ - nơi có vị trí xếp hạng đã và đang lên vù vù. Từ đó cho thấy “thị trường” mua bán bài báo khoa học rất tinh vi và bằng nhiều hình thức khác nhau. “Có lần, một nhà khoa học hỏi tôi có muốn kiếm tiền bằng cách đăng báo quốc tế không và chỉ cách”, Giáo sư H.N khảng khái.
Trưởng bộ môn một trường thành viên của ĐH Quốc gia TP.HCM cảm thán: “Việc công bố học thuật quốc tế trong lĩnh vực xã hội nhân văn cũng đang gặp tình trạng tương tự. Chẳng hạn, có trường mạnh tay theo đuổi giải pháp “mua bài”, tức là trả tiền khá cao để mua bài báo ISI/Scopus. Đó là một cách tiếp cận chạy theo năng suất chứ chưa đáp ứng yêu cầu về tính hiệu quả”.
Tiến sĩ này cho biết luôn phản đối cách làm của các trường ĐH hiện nay là thưởng tiền lớn cho các bài báo quốc tế. “Việc đó cho thấy thiếu tầm nhìn về giá trị học thuật. Người đăng bài giá trị thật thì thấy như thể mình đang phải ngửa tay nhận hỗ trợ tiền. Kẻ cơ hội thì tính toán ngay lời lỗ để mua bài, trở thành tác giả của một bài báo quốc tế, thế là được ca ngợi và thưởng lớn. Giá trị “giả hiệu” bỗng dưng hiên ngang có chỗ đứng trong giới ĐH. Tất cả những việc này khiến những trí thức có lòng tự trọng rất đau đớn mà không biết phải làm gì để ngăn chặn”, vị trưởng bộ môn bày tỏ. (còn tiếp)

Bình luận

User
Gửi bình luận
Vivian Le

Vivian Le

Các bài báo của các giáo sư ở trường này nhưng mà đứng tên ở trường khác, hoặc thậm chí không cần đứng tên mà chỉ nhận tiền đang khá phổ biến. Lý do là vì các tạp chí mặc dù là Q1, Q2 hay trong bảng xếp hạng nữa thì nó vẫn là các tạp chí “lởm”. Nếu giải sử bài báo chất lượng thực sự tốt và vào một tạp chí danh tiếng thì còn lâu tác giả mới chịu như vậy.

Chuyện chấm điểm giáo sư theo các bài báo trong các danh sách chỉ số quốc tế kia tạo ra kẽ hở rất lớn, vì có tới hàng nghìn tạp chí (Chưa hề nói đến các tạp chí săn mồi ở đây) có chất lượng rất kém, có thể còn không có quá trình phản biện hoặc có nhưng mà sẽ được công bố chỉ sau một vài tháng, nhưng vẫn ở trong Q1-Q4 hay ISI, Scopus.

Ở nước ngoài tại các trường đại học lớn, mọi người trong một ngành hẹp sẽ tự biết tạp chí nào tốt cho ngành đó mà không cần danh sách nào cả. Khi tuyển chọn để nâng cấp bậc, ví dụ lên PGS, GS, hội đồng trường sẽ chỉ yêu cầu tầm 3 đến 5 bài báo, công trình nổi bật nhất để đánh giá. Chứ không là càng nhiều bài ở trong 1 cái danh sách nào đó là càng được cộng điểm cao như mình. Bản thân tôi đi làm giáo sư nghiên cứu giảng dạy nhiều năm nhưng tôi chưa bao giờ quan tâm đến các danh sách kia.

Thế nên cơ chế như vậy thì tạo điều kiện cho mọi người lách luật thôi. Không trách được đâu. Nếu mà đi làm nhà nước lương bổng được tháng chưa đến 10 triệu, trong khi đó viết một bài báo dởm có khi được thưởng cả nửa năm lương thì ai mà không làm. Mà làm xong còn được cộng điểm vào việc thăng cấp hàm sau này nữa. Ở Việt Nam, việc tăng cấp lên PGS hay GS không chỉ là độ uy tín trong khoa học hay tăng lương như ở bên nước ngoài, nó là cả một núi lợi ích phía sau đi kèm, từ cấp bậc, bậc lương, tỷ lệ ăn chia trong dự án, và đủ các lợi ích khác.

Nhưng có lẽ đất nước nào cũng có một thời quá độ như vậy. Hàn và Nhật cách đây mấy chục năm cũng như mình bây giờ. Mình đang phát triển tốt rồi, chứ chục năm trước các giáo sư còn loay hoay mãi mới thi được cái bằng B tiếng Anh chứ nói gì đến đăng báo quốc tế. Mình nghĩ vài chục năm tới thì tình trạng này nó sẽ thay đổi thôi. Good things take time.
NGUYỄN THANH HÙNG

NGUYỄN THANH HÙNG

Thiệt hết biết, không còn "chỗ nào" để nói nữa.Thật là "đau đớn" như báo đăng,mong trong chúng ta phải sớm có biện pháp ngăn và ngừa chuyện này vì nếu không "ta mất" niềm tin quá....;./.

VIDEO ĐANG XEM NHIỀU