Ngày Nhà giáo Việt Nam 20.11: Trăn trở của nhà giáo trước đổi mới giáo dục

2 Thanh Niên
Cuộc sống thay đổi, giáo dục buộc đổi mới theo và nhà giáo cũng không nằm ngoài yêu cầu đó. Nhưng trao đổi với Thanh Niên, những người đã hoặc đang là giáo viên vẫn đau đáu về những vấn đề không mới trước thềm đổi mới giáo dục.
Cô trò Trường THPT Nguyễn Thị Minh Khai (TP.HCM) mừng ngày Nhà giáo VN - Ảnh: Đào Ngọc Thạch
Cô trò Trường THPT Nguyễn Thị Minh Khai (TP.HCM) mừng ngày Nhà giáo VN - Ảnh: Đào Ngọc Thạch
Cô trò Trường THPT Nguyễn Thị Minh Khai (TP.HCM) mừng ngày Nhà giáo VN - Ảnh: Đào Ngọc Thạch
Đó là những vấn đề như vị trí của nhà giáo, chính sách đãi ngộ chưa tương xứng, trao quyền chủ động cho giáo viên…
Lo lớp trẻ quay lưng với nghề giáo
Dự thảo chương trình giáo dục phổ thông mới mà Bộ GD-ĐT công bố có nhiều điểm tiến bộ so với chương trình hiện hành, tiếp cận được với các nền giáo dục tiên tiến. Tuy nhiên, chương trình hay, sách giáo khoa tốt chưa đủ mà quan trọng là phải có giáo viên truyền tải được những cái hay, cái tốt ấy đến với học trò. Vì vậy, đổi mới giáo dục phổ thông là phải đổi mới đồng bộ, trong đó có vấn đề đội ngũ giáo viên. Tôi đã từng phát biểu nỗi lo canh cánh về hiện trạng giáo viên cũ chuyển ngành, thế hệ trẻ thì quay lưng lại với nghề giáo. Một xã hội mà không ai muốn làm thầy thì sẽ đi đến đâu? Mức lương hiện nay không đủ sống, giáo viên phải tìm cách để kiếm thêm thu nhập, trong đó có việc dạy thêm học thêm. Nhiều gia đình phải đóng tiền học thêm cao gấp mấy lần so với học phí, nhưng nhìn tổng thể thì lương giáo viên vẫn không đủ sống. Tuy nhiên, muốn phát triển giáo dục mà chỉ ngân sách nhà nước cáng đáng thì sẽ không biết bao giờ mới giải quyết được vấn đề này. Nếu việc xã hội hóa giáo dục, huy động sự đóng góp của người dân cho giáo dục được làm một cách minh bạch và phù hợp sẽ giải quyết được vấn đề này.
Bà Trần Thị Tâm Đan (nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng của Quốc hội).
Tăng quyền chủ động cho giáo viên
Trong công cuộc đổi mới này, người thầy đóng vai trò quyết định, người thầy tốt sẽ chủ động tìm ra chương trình phù hợp với học trò của mình. Tuy nhiên, cái giáo viên thiếu hiện nay là quyền và khả năng tự chủ chương trình, chưa được chủ động chọn nội dung dạy phù hợp với học sinh của mình, vẫn coi chương trình, sách giáo khoa là pháp lệnh.
Nếu có chính sách thu hút “đầu vào” sư phạm tốt thì chắc chắn việc đào tạo sẽ tốt hơn nhiều, còn không sẽ khó có thể đào tạo ra thầy giỏi. Bên cạnh đó, muốn thu hút được người giỏi thì cần nâng cao vị thế của người thầy trong xã hội, vì thực tế hình mẫu của thầy cô giáo chưa được đối xử công bằng, được trọng vọng.
TS Chu Cẩm Thơ (giảng viên Trường ĐH Sư phạm Hà Nội)
Lương chưa tương xứng với vị thế
Chức năng, vị thế của nhà giáo không bao giờ thay đổi. Không ai thay thế được chức năng ấy dù ở bất kỳ quốc gia nào. Vấn đề là vị thế nhà giáo được xác định theo tiêu chí nào. Đảng và Nhà nước nói là “giáo dục là quốc sách hàng đầu” thì giáo viên là vị trí hàng đầu trong cái quốc sách hàng đầu đó. Nhưng nếu lấy những tiêu chí khác về mặt quan hệ về lượng thì rõ ràng nhà giáo có vị thế thấp đi. Ví dụ lương của nhà giáo thấp. Khó khăn trong đời sống khiến nhà giáo khó khăn khi hành nghề.
GS Đinh Quang Báo (Thường trực đề án đổi mới giáo dục phổ thông)
Sư phạm đi trước, đừng chỉ là khẩu hiệu
Đổi mới giáo dục, người ta hay nhắc tới những cụm từ như “lấy học sinh làm trung tâm”, “tự học”... khiến cho vai trò của giáo viên dường như không còn quan trọng như trước đây. Nhưng ai là người tổ chức cho học sinh trở thành vai trò trung tâm, ai hướng dẫn cho việc tự học đó? Phải là người thầy chứ. Như vậy vai trò tổ chức của người thầy là hết sức quan trọng.
Đáng buồn, điều chúng ta vẫn thường nghe “sư phạm đi trước một bước” vẫn chỉ là khẩu hiệu mà ngành giáo dục chưa bao giờ thực hiện được. Giáo viên là người thực hành nghề chứ không phải tuyển chọn tài năng. Vì vậy, theo tôi giáo viên cần được đào tạo theo hai mức: Trước hết là thực hành bộ sách đã nghiên cứu kỹ cách dạy cho trẻ con. Mức thứ hai là giáo viên phải lý giải được bằng lý thuyết thật chắc chắn tại sao họ lại làm như thế.
Nhà giáo Phạm Toàn (nhóm Cánh Buồm)
Không muốn phải hy sinh nữa
Là một giáo viên xa nhà “cắm bản” dạy học cho học sinh vùng xa xôi hẻo lánh, khái niệm “dạy thêm”, “lạm thu” với chúng tôi hoàn toàn xa lạ. Còn khó khăn, gian khổ thì lại quá quen thuộc. Sau mỗi lần về xuôi thăm gia đình, tôi đều không quên mang theo ít thuốc thông thường, vài chục cuốn vở, cây bút... để cho học trò nghèo khi cần.
Gắn bó với nghề dạy học đã hơn 30 năm, tôi chỉ còn một năm nữa là nghỉ hưu và con tôi cũng đang học ngành sư phạm để tiếp nối nghề của mẹ,
mặc dù cháu nhìn thấy hết những khó khăn, thiếu thốn của nghề giáo. Điều đó khiến tôi không bi quan về nghề dạy học khi nhìn vào tương lai. Thế nhưng, tôi cũng không muốn sự hy sinh, chịu đựng và thiệt thòi của nghề giáo cứ tiếp nối từ thế hệ này sang thế hệ sau nữa. Là nhà giáo tôi mong nghề của mình ngày càng được tôn vinh, trọng đãi.
Cô Lê Thị Hằng (Trường tiểu học Đồng Lương, H.Lang Chánh, Thanh Hóa)
Cảm nhận của nhà giáo
Dạy học là nghiệp
Một buổi trưa, tôi bắt taxi về cơ quan. Tôi nói: “Cho mình về 280 An Dương Vương”.  Cậu lái xe hỏi: “Vâng. Chú về nhà?”. “Không. Cơ quan cháu à”, tôi đáp. Cậu lái xe hỏi tiếp: “Chỗ đó là cơ quan gì vậy?”. “Là Trường ĐH Sư phạm”, tôi trả lời. “Cái trường ấy vẫn còn cơ à?”. Thấy tôi ngơ ngác, cậu lái xe nói: “Thừa cả hơn 70.000 giáo viên thì còn đào tạo làm gì nữa. Dẹp đi cho người ta khỏi vào lầm!”. Tôi lại càng ngạc nhiên. “Cháu cũng có đứa em đang học cao đẳng sư phạm ở quê. Cháu định khuyên em nó nghỉ đi vì học làm gì? Học xong không có chỗ đâu mà dạy. Báo chí nói đầy cả ra, muốn xin làm giáo viên phải lo lót cả trăm triệu. Làm nông nghèo như nhà cháu, học xong cũng chỉ xung vào đội ngũ thất nghiệp thôi. Nhưng mà khổ, em cháu là con gái, chứ là con trai như cháu thì học lái xe 6 tháng là xong. Này chú, thế ra trường lương các em được bao nhiêu?”, cậu lái xe hỏi tiếp. Tôi trả lời: “Khoảng trên dưới 4 triệu đồng”. Gần bằng nửa thu nhập một tháng của cháu”, cậu nói.
Tư lự một lát, cậu hỏi như đưa đẩy: “Chú làm gì ở đó vậy?”. “Chú là giảng viên. Chú làm ở đó lâu rồi, gần bốn mươi năm”. Cậu  tiếp tục: “Sao chú lại làm nghề này?”. “Nghiệp cháu ạ. Thầy giáo mà chỉ nghĩ đến lương bổng thì không thể được gọi là thầy. Gọi là nghiệp vì họ sống vì tương lai học trò, vì tương lai đất nước”. Tôi nói vậy và tự hỏi không biết bao nhiêu người nghĩ như tôi.
PGS-TS Nguyễn Kim Hồng (Hiệu trưởng Trường ĐH Sư phạm TP.HCM)
Sợ tới trường vào ngày... 20.11!
Nhiều giáo viên nói rằng họ không muốn tới trường, sợ gặp phụ huynh trong ngày nhà giáo. Họ không muốn phải từ chối chiếc phong bì lạnh tanh từ một vài phụ huynh xem ngày này như ngày để trả nợ, thực hiện nghĩa vụ vì không muốn con mình bị “đối xử khác”.
Món quà phổ biến hiện nay phụ huynh gửi thầy cô là phong bì. Nhiều chiếc phong bì đưa ngay trước mặt thầy cô như một sự mua bán, đổi chác. Nhiều giáo viên vì ngại nên không nhận hoặc nhận một cách miễn cưỡng.
Có giáo viên buồn bã, thừa nhận tuy cuộc sống vất vả nhưng vào ngày hội của mình có lẽ họ sẽ vui hơn khi nhận được những tấm lòng, sự tri ân thật sự chứ không chỉ là những chiếc phong bì lạnh lùng.
Nhớ lại những ngày 20.11 khi còn ở trường tiểu học, mấy đứa trẻ con góp nhau vài bông hoa mào gà, vài quả cam giản dị nhưng tôi vẫn nhớ như in nụ cười của cô giáo ngày ấy. Nhận những bông hoa từ tay chúng tôi cô cười tươi lắm.
“Muốn sang thì bắc cầu kiều, muốn con hay chữ thì yêu lấy thầy”. Cách thể hiện sự tôn trọng với thầy cô mỗi thời một khác. Nhưng dù thể hiện bằng cách nào thì điều không thể thiếu là sự tôn trọng và xuất phát tự đáy lòng chứ không nên coi đó là việc nghĩa vụ.
Nguyễn Thị Ngọc (cựu sinh viên Trường ĐH Sư phạm TP.HCM)
Giảng viên trẻ sống chật vật     
Đời sống của giảng viên trẻ mới ra trường thường rất khó khăn, khi mà thu nhập của họ gần như chỉ trông chờ vào lương cơ bản, trong khi họ không chỉ phải đảm bảo được cuộc sống hằng ngày mà còn phải tiếp tục học tập để nâng cao trình độ chuyên môn. Còn giảng viên có bằng tiến sĩ tuy không còn phải lo khoản tiền học nâng cao chuyên môn, nhưng vẫn phải sống rất chật vật trong khoảng 3 - 5 năm đầu.
Vì thế mà vẫn có hiện tượng các tiến sĩ trẻ vừa giảng dạy trong trường, vừa phải đi làm thêm ở bên ngoài để có tiền trang trải cuộc sống. Vậy nhưng đây lại là thời gian họ buộc phải tích lũy rất khẩn trương về mặt khoa học cũng như về mặt kinh nghiệm, phải tích cực tìm kiếm để được tham gia vào các nhóm nghiên cứu mạnh. Đây là lúc mà các tiến sĩ phải vật lộn với lựa chọn giảng dạy và nghiên cứu hay đi làm kinh tế.
PGS-TS Đinh Văn Hải (Viện Khoa học kỹ thuật và vật liệu Trường ĐH Bách khoa Hà Nội)

Bình luận

User
Gửi bình luận
Võ Tá Luân

Võ Tá Luân

Thần tượng của học sinh hiện nay không phải là thầy cô mà là những ngôi sao giải trí.
Có phải tại Việt Nam, tình nghĩa thầy trò bây giờ chỉ còn là sự đổi chác trong trường học, nên khi bước ra ngoài xã hội, chẳng còn mấy học trò nặng tình mang theo hình ảnh người đã dạy mình?
Thống kê của trang tin therichest.com cho rằng giáo viên là một trong những nghề hạnh phúc nhất, cùng với các nghề khác như làm tóc, làm vườn, tiếp thị... nhưng ở Việt Nam hiện nay, thực tế lại khác.
Từ lâu, giáo viên ở Việt Nam bị coi là nghề không làm ra nhiều tiền, thậm chí đó là ngành nghề cần được xã hội hỗ trợ. Trong mắt các phụ huynh, quà cáp thế nào cho thầy cô giáo của con trong những dịp lễ tết là điều họ quan tâm, nhằm giúp cho con họ hưởng được điều kiện học hành tốt nhất.
Còn trong mắt học trò – lứa tuổi học cấp 2, cấp 3 – cứ thầy cô giáo nào khó khăn, hay gọi mình lên bảng thì… ghi danh học thêm với họ là lựa chọn tốt nhất! Và tất nhiên, thần tượng của giới trẻ hiện nay không phải là thầy cô của họ, mà chính là hình ảnh lung linh huyền ảo của giới showbiz nhiều tiền lắm của – trong cũng như ngoài nước - bao gồm cả những hotgirl hay hotboy trạc tuổi.
Vào những năm tôi bước vào đại học (thập niên 80 của thế kỷ trước), học sư phạm là lựa chọn cuối cùng của bạn bè tôi, khi không còn cách khác. Lớp có 52 bạn thì đến hơn phân nửa thi vào đại học y khoa, đại học kinh tế, còn lại chọn trường tài chính kế toán, trường tổng hợp.
Không có ai trong số bạn bè tôi chọn sư phạm, thế mà oái ăm thay, vì không đủ điểm vào đại học, đa số bạn bè tôi phải học cao đẳng sư phạm hay trung học sư phạm – một quyết định của ban tuyển sinh lúc bấy giờ, cứ ai thi đại học thiếu điểm thì chuyển vào hai trường đó, do số thí sinh chọn thi vào sư phạm quá ít.
Để được tiếp tục đi học – vừa có học bổng vừa có gạo, tiêu chuẩn của sinh viên thời đó – nhiều người bạn của tôi bỗng nhiên trở thành thầy cô giáo dạy cấp 1 và cấp 2, và đáng buồn là có rất ít người yêu cái nghề giáo viên của mình.
'Bỏ tiền vào phong bì là tốt nhất'
Tôi còn nhớ một cô bạn của mình sau này trở thành giáo viên cấp 1 ở một huyện ngoại thành có lần than phiền với tôi: “Ngày 20/11 đầu tiên của mình, bọn học trò chỉ toàn mang đến cho mình bún, bánh cuốn, bánh, trái cây, trứng gà…- những thứ nhà chúng bán hoặc tự làm, mà mình có thích những thứ đó đâu. Thế nên vào năm sau, trước ngày 20/11 mình phải nói thẳng với học trò đừng mang những thứ đó cho mình nữa!”.
Tôi hỏi: “Thế bạn thích học trò tặng mình cái gì? – Bỏ tiền vào phong bì là tốt nhất, mình có thể mua thứ mình thích! – Bạn tôi hồn nhiên trả lời.
Kể từ ngày đó cũng gần 40 năm, điều đáng buồn là ý thích của không ít thầy cô giáo ngày nay... dường như cũng chả khác mấy.
Mới đây nhất, một bạn đồng nghiệp than thở với tôi: “Em gửi con trai 2 tuổi vào nhà trẻ. Tháng đầu tiên em mua quà tặng cô, cô nhận và không nói gì cả. Em nghĩ vậy là xong.
Sau đó thấy bé ngày nào về nhà cũng khóc lóc tỏ vẻ không thích đi học, em dọ hỏi các phụ huynh khác, họ bảo em mua quà cho cô làm gì, đưa tiền ấy. Sau đó tháng nào em cũng gửi phong bì cho cô thì mọi chuyện khác hẳn, con em được săn sóc tốt hơn, không khóc khi đi học nữa.
Học sinh bây giờ có ý niệm về người thầy khác nhiều so với những thế hệ trước
Một lần họp phụ huynh ở trường, một cô giáo đã nói thẳng với em: "Lương giáo viên rất thấp, chúng tôi chỉ sống bằng tiền phụ huynh cho”. Bạn ấy tỏ vẻ thất vọng vì hồi học ở quê nhà (một tỉnh miền Trung) cha mẹ bạn ấy không phải tốn tiền cho thầy cô mà bạn ấy vẫn thích đến lớp đến trường.
Thời tôi đi học, cha mẹ tôi cũng chưa bao giờ phải mua quà tặng thầy cô, chứ đừng nói tặng thầy cô phong bì tiền, thế mà tôi vẫn lên lớp đều đều, năm nào cũng nhận phần thưởng.
Đó là điều may mắn của thế hệ tôi so với các thế hệ bây giờ, vì cho đến khi đầu đã bạc, tôi vẫn còn giữ được ký ức đẹp về những thầy cô của mình và việc rủ bạn bè cùng đến thăm thầy cô vào ngày 20/11 là một trong những niềm vui.
Nhưng con tôi thì không: chả có ai trong số những thầy cô đã từng dạy nó để lại cho nó ấn tượng về sự đam mê, về thiên chức đầy ý nghĩa của nghề giáo.
Trong 12 năm học, dù chưa bao giờ thúc đẩy cha mẹ chuyện mua gì tặng thầy cô giáo vào ngày 20/11 (tôi luôn tự nguyện thu xếp việc đó như một bổn phận nhưng không bao giờ cho con tham gia) nhưng mỗi khi nhắc đến các thầy cô cũ từng học, nó toàn nói với giọng châm chọc: “Ông (hay bà ấy)… không thích đứa nào hỏi nhiều về bài học, cũng không thích đứa nào có ý kiến khác, cứ như bọn con là con vẹt ấy!”.
Những thầy cô nào đam mê thật sự với nghề giáo hiện nay sẽ vô cùng chua xót và cay đắng
Mất dần ánh hào quang
Mỗi khi nhớ đến thầy cô của mình, tôi thường buồn cho con. Suốt thời tiểu học và trung học, thầy cô luôn là thần tượng của tôi. Tôi nhớ năm đầu tiên bước vào trường trung học Lý Thường Kiệt – năm 1973 - ở quê nhà, tôi đã choáng ngợp trước hình ảnh các giáo sư (trước 1975 ở miền Nam: giáo viên dạy trung học được gọi là giáo sư) đi xe hơi đến trường, thầy giáo mặc comple (đồ veston bây giờ), còn cô giáo mặc áo dài thướt tha.
Chọn môn ngoại ngữ là tiếng Anh, bọn học trò lớp 6 chúng tôi mê mẩn cô giáo dạy tiếng Anh mỗi ngày đến trường là mặc một bộ áo dài khác nhau. Bọn tôi thường xì xào với nhau: Chắc cô có cả một tủ đầy áo dài, vì chưa bao giờ thấy cô mặc lại áo cũ.
Liệu có bao nhiêu học trò sau khi ra trường còn nhớ đến người thầy cũ?
Các giáo sư trung học trong mắt chúng tôi thời ấy là những con người thành đạt, có vị trí ngoài xã hội nên rất đáng kính trọng. Cô giáo chủ nhiệm lớp 6 của tôi không chỉ có những giờ lên lớp rất hay về môn văn mà còn dạy bọn học trò cách ứng xử với nhau, cách ứng xử với mọi người khi ở ngoài đường.
Chúng tôi rất yêu cô nhưng đến buổi tất niên chia tay vào cuối năm, chúng tôi chả có gì tặng cô ngoài những tấm thiệp tự vẽ bằng tay và mấy cành hoa giấy cùng chia nhau làm. Sau năm 1975, cũng học lại ngôi trường ấy, tôi sửng sốt trước hình ảnh một thầy giáo dạy tiếng Anh của lớp mình tranh thủ ít phút cuối giờ lên tiếng mời chào học trò mua… khoai lang nhà thầy trồng!
Hơn 40 năm sau, hình ảnh thầy cô giáo không chỉ trở nên khốn khổ - một nghề nghiệp cần được xã hội tương trợ - mà còn ngày càng mất dần ánh hào quang với biết bao scandal thầy cô đánh chửi học trò. Bơi giữa luồng cảm xúc coi thường của xã hội và học trò, họ thật sự cô đơn khi tận tâm với học trò mà không cần báo đáp, trong lúc những đồng nghiệp chung quanh họ đang tận thu học trò bằng mọi cách.
Năm nay, nếu tôi không kịp đến thăm thầy chủ nhiệm lớp 12, tôi chắc thầy sẽ gọi điện thoại hỏi thăm tôi. Nhưng con tôi thì không có kế hoạch gì cho ngày này - không có thầy cô giáo nào con tôi muốn đi thăm hay muốn xin ý kiến mỗi khi cần, cũng như chưa bao giờ tôi nghe nói một thầy cô giáo nào gọi điện thoại hỏi thăm nó.
huynhhieu

huynhhieu

Chỉ mong lương tương xứng với vị thế! Dạy 10 năm lương và phụ cấp chỉ vỏn vẹn 4 triệu mấy. Vì thế mà với đồng lương ít ỏi đó, tôi là một giáo viên cũng cảm thấy chạnh lòng. Với thêm khoản vay tiền phục vụ đời sống, mỗi tháng trừ tiền vay tôi còn khoảng 1,5 triệu, thì lo cho gia đình như thế nào đây? Chỉ mong có một chính sách tốt hơn.

VIDEO ĐANG XEM NHIỀU