Câu đơn hay ghép trong đề văn lớp 10?: Chuyên gia ngôn ngữ cũng tranh cãi 'nảy lửa'

Thanh Niên Online

Đánh giá tác giả

Đề thi ngữ văn lớp 10 ở Bình Thuận yêu cầu thí sinh chỉ ra câu đơn hay câu ghép không chỉ gây ra tranh cãi 'nảy lửa' giữa các phụ huynh, giáo viên, mà ngay cả các chuyên gia ngôn ngữ cũng có những ý kiến khác nhau.
Đề thi môn ngữ văn kỳ tuyển sinh vào lớp 10 của tỉnh Bình Thuận năm học 2019-2020 /// Quế Hà Đề thi môn ngữ văn kỳ tuyển sinh vào lớp 10 của tỉnh Bình Thuận năm học 2019-2020 - Quế Hà
Đề thi môn ngữ văn kỳ tuyển sinh vào lớp 10 của tỉnh Bình Thuận năm học 2019-2020
Quế Hà

Trong đề môn ngữ văn kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 vừa qua của Sở GD-ĐT Bình Thuận có câu: “Cũng may mà bằng mấy nét, họa sĩ ghi xong lần đầu gương mặt của người thanh niên (1). Người con trai ấy đáng yêu thật, nhưng làm cho ông nhọc quá (2)”.

(Trích Lặng lẽ Sa Pa của Nguyễn Thành Long, ngữ văn lớp 9, tập một, Nhà xuất bản giáo dục VN, 2018). 
Đề yêu cầu thí sinh chỉ ra trong câu (2) của đoạn văn này là câu đơn hay câu ghép. Chỉ ra các thành phần câu. (câu này được 0,75 điểm).
Đáp án yêu cầu thí sinh chỉ ra được đây là câu đơn. Với thành phần của câu: Người con trai ấy (chủ ngữ) - đáng yêu thật (vị ngữ) - nhưng làm cho ông nhọc quá (vị ngữ).
Đáp án này không chỉ gây ra tranh cãi “nảy lửa” giữa các phụ huynh, giáo viên, mà ngay cả các chuyên gia ngôn ngữ cũng có những ý kiến không giống nhau.

Chuyên gia ý kiến trái chiều

Theo GS-TS Nguyễn Văn Hiệp, Viện trưởng Viện ngôn ngữ học Việt Nam, cho rằng để xác định đây là câu đơn hay câu ghép cần xuất phát từ cách định nghĩa 2 loại câu này.


Theo GS-TS Hiệp, câu đơn là câu chỉ có một chủ ngữ và một vị ngữ. Còn câu ghép là câu có từ 2 chủ ngữ-vị ngữ trở lên nhưng không bao hàm nhau. Xuất phát từ cách hiểu này, Người con trai ấy đáng yêu thật, nhưng làm cho ông nhọc quá là một câu ghép. Trong đó, người con trai ấy là chủ ngữ và đáng yêu thật là vị ngữ; ở vế sau chủ ngữ (người con trai ấy) bị khuyết đi với mục đích làm gọn câu và vị ngữ là làm cho ông nhọc quá.

Đồng quan điểm này, một giảng viên ngôn ngữ học tại Trường ĐH Khoa học xã hội và nhân văn TP.HCM cũng cho rằng đây là một câu ghép.

Theo giảng viên này, nếu chỉ nhìn phần đầu của câu thì có thể thấy Người con trai ấy đáng yêu thật là một câu đơn hoàn chỉnh gồm chủ ngữ (người con trai ấy) và vị ngữ (đáng yêu thật). Nhưng vế sau đó nhưng làm cho ông nhọc quá là một vế bị ẩn đi chủ ngữ (chính là người con trai ấy).

Trong khi đó, theo một tiến sĩ ngôn ngữ học của Viện Ngôn ngữ học Việt Nam, câu trên là câu đơn dù xét theo quan điểm ngữ pháp nào.

Tiến sĩ này phân tích: “Theo quan điểm ngữ pháp chức năng, đây là một câu đơn. Trong đó, người con trai ấy là phần đề; đáng yêu thật, nhưng làm cho ông nhọc quá là phần thuyết nhằm thuyết minh cho vấn đề được nêu lên ở phần đề”.

Cũng theo người này: “Nhìn theo quan điểm ngữ pháp truyền thống đây cũng là một câu đơn. Trong đó, chủ ngữ là người con trai ấy; 2 vị ngữ là đáng yêu thật, nhưng làm cho ông nhọc quá”.

Xuất phát từ quan điểm khác nhau về ngữ pháp tiếng Việt

Cũng theo giảng viên ngôn ngữ học của Trường ĐH Khoa học xã hội và nhân văn TP.HCM trên, những tranh cãi này xuất phát từ những quan điểm khác nhau về ngữ pháp tiếng Việt. Trước nay, ngữ pháp tiếng Việt được sao phỏng theo ngữ pháp châu Âu và phân tích câu theo chủ ngữ-vị ngữ. Trong khi thực ra, cách phân tích này không đúng với bản chất vì tiếng Việt là ngôn ngữ đơn hình trong khi ngôn ngữ châu Âu là ngôn ngữ biến hình. Việc phân tích tiếng Việt theo cấu trúc chủ - vị sẽ không tránh khỏi những bất cập.

Câu đơn hay ghép trong đề văn lớp 10?: Chuyên gia ngôn ngữ cũng tranh cãi 'nảy lửa'  - ảnh 2

Đáp án của Sở GD-ĐT tỉnh Bình Thuận

Quế Hà

“Dù vậy nhưng hàng trăm năm nay chúng ta vẫn dạy học theo ngữ pháp chủ vị, SGK vẫn dạy theo quan điểm truyền thống nên đôi khi xảy ra những tranh cãi trong cách ra đề, đáp án môn tiếng Việt”, giảng viên này nói.

Đồng tình quan điểm trên, tuy nhiên theo tiến sĩ ngôn ngữ học của Viện Ngôn ngữ học Việt Nam, việc dạy học tiếng Việt trong nhà trường vẫn nên theo quan điểm ngữ pháp truyền thống.

“Nhà trường không nên áp dụng các phương áp quá mới dành cho học sinh mà nên sử dụng các cách nhìn tương đối phổ biến. Những cách nhìn mới chỉ nên dành cho các nhà nghiên cứu”, tiến sĩ này đề xuất.

Theo GS-TS Nguyễn Văn Hiệp, người làm đề và đáp án đều có lý do khi cho rằng câu trên là câu đơn, cũng xuất phát từ cách nhìn khác về thế nào là câu đơn và câu ghép. Trong cách hiểu này, đáng yêu thật nhưng làm cho ông nhọc quá là 2 vị ngữ theo kết cấu đối lập của chủ ngủ người con trai ấy.

Tuy nhiên GS Hiệp khuyến cáo không nên ra đề thi như vậy trừ khi có mục đích để học sinh thể hiện khả năng suy luận, góc nhìn khác nhau.

Bình luận 1

Gửi bình luận
Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng. Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu
  • Tối thiểu 10 chữ
  • Tiếng Việt có dấu
  • Không chứa liên kết
Phong Vu

Phong Vu

Theo tôi thì các phân tích tranh cãi chưa chỉ các nguồn của nhầm lẫn. Nếu viết, ví dụ "người con trai ấy đáng yêu nhưng lười biếng" thì rõ ràng là câu đơn, một chủ ngữ, hai vị ngữ. Nhưng khi viết như trong đề thi "người con trai ấy đáng yêu thật, nhưng làm cho ông nhọc quá" thì không rõ ràng là câu đơn, vì có hai nhầm lẫn. Nhầm lẫn thứ nhất là chủ ngữ của vị ngữ "làm cho ông nhọc quá" không rõ ràng là "người con trai", hay là sự "đáng yêu". Nhầm lẫn thứ hai là chủ từ "ông" và vị ngữ "nhọc quá" có thể tách ra làm câu riêng biệt, thay vì ghép vào câu chính. Những chi tiết mơ hồ như thế này là một trong nhiều góc cạnh nguyên thô của tiếng Việt, là một ngôn ngữ tự phát về cả tiếng nói và chữ viết, chưa được toàn tập gọt giũa hàn lâm, nếu so với các ngôn ngữ khác thì chưa tạo nền tảng đủ vững chắc cho những học thuật sâu sắc. Nếu dùng tiếng Anh là một ngôn ngữ cũng tự phát nhưng đã được hàn lâm hóa, thì câu mơ hồ này có thể dịch ra thành hai câu có hai nghĩa khác nhau: một là "the young man is lovely, but makes the artist work hard"; và hai là "the young man is lovely that makes the artist work hard", từ "that" ở vị trí một đại danh từ nhưng không đại diện cho "young man" mà theo quy ước hàn lâm phải đại diện cho cụm từ gần nó nhất là "being lovely", và chi tiết hàn lâm này làm câu hai có nghĩa hoàn toàn khác câu một. Hơn nữa, danh từ "the artist" và động từ "work" trong cú pháp tiếng Anh không gây mơ hồ rằng có hay không một câu riêng biệt ghép nối vào câu chính như tiếng Việt, vì ngữ pháp hàn lâm tiếng Anh bắt buộc động từ "work" trong trường hợp này không chia theo ngôi thứ ba số ít mà phải giữ ở dạng nguyên thể.

VIDEO ĐANG XEM NHIỀU