Được mất của Trung Quốc và Nga khi bắt tay thống trị Bắc Cực

0 Thanh Niên

Đánh giá tác giả

Bối cảnh kinh tế - chính trị cũng như sự thay đổi về các tuyến hàng hải do quá trình băng tan đang tạo cơ hội để Trung Quốc hợp tác với Nga thống trị Bắc Cực, nhưng hai bên sẽ được mất như thế nào trong cuộc chơi này?

Tổ chức tư vấn của Civitas (Anh) vừa công bố báo cáo đặt ra khả năng Nga kết hợp sự hậu thuẫn từ Trung Quốc để thống trị Bắc Cực.

Thời cơ tiếp cận kho tài nguyên 30.000 tỉ USD

Theo đó, trong một thập kỷ vừa qua, Nga đã mở thêm 50 cơ sở quân sự ở Bắc Cực và đang ngày càng chuyển sức mạnh hạt nhân sang khu vực này. Báo cáo dẫn lại ý kiến của Tổng thống Nga Vladimir Putin từng cho rằng Bắc Cực là “nơi tập trung tất cả an ninh quốc gia thực tế” đối với Nga.

Vì thế, bằng cách xây dựng năng lực quân sự khổng lồ ở Bắc Cực, người Nga có thể kiểm soát các tuyến đường khu vực này, nhất là khi biến đổi khí hậu khiến băng tan nhanh nên việc điều động phương tiện đến đây cũng dễ dàng hơn. Thêm vào đó, Nga cũng tuyên bố chủ quyền rộng lớn tại Bắc Cực. Nên với sức mạnh quân sự và khu vực kiểm soát rộng lớn, Moscow có thể có được lợi ích khổng lồ tại Bắc Cực. Ước tính, trữ lượng khoáng sản, năng lượng ở vùng này có giá trị lên đến 30.000 tỉ USD. Trong đó, còn khoảng 1/3 trữ lượng khí đốt tự nhiên chưa được phát hiện đang nằm ở Bắc Cực.

Được mất của Trung Quốc và Nga khi bắt tay thống trị Bắc Cực - ảnh 1

Tổng thống Putin và Chủ tịch Tập Cận Bình gặp nhau ngày 4.2 ở Bắc Kinh

Reuters

Tham vọng của Bắc Kinh

Cũng theo phân tích của báo cáo do Civitas công bố, sau khi tiến hành chiến dịch quân sự nhằm vào Ukraine dẫn đến việc Nga bị hàng loạt lệnh trừng phạt từ phương Tây khiến Moscow đối mặt nhiều thách thức về kinh tế. Giữa tình cảnh như vậy, nền kinh tế Nga ngày càng bị lệ thuộc nhiều hơn vào Trung Quốc. Điển hình là phải tăng cường xuất khẩu năng lượng cho Trung Quốc khi Nga bị hạn chế xuất khẩu sang nhiều nước khác do các lệnh trừng phạt.

Bắc Kinh và Moscow tăng cường hợp tác về năng lượng

Ngày 15.6, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Nga Vladimir Putin đã có cuộc điện đàm với nhau. Trong cuộc gọi, ông Tập nhấn mạnh Bắc Kinh sẽ tiếp tục ủng hộ chủ quyền và an ninh của Moscow. “Trung Quốc sẵn sàng tiếp tục ủng hộ Nga về các vấn đề liên quan đến những lợi ích cốt lõi và lo ngại lớn như chủ quyền và an ninh”, Đài truyền hình CCTV trích lời ông Tập.

Theo thông báo của Điện Kremlin, Tổng thống Putin đã đồng ý với Chủ tịch Tập về việc mở rộng hợp tác trong lĩnh vực năng lượng, tài chính, công nghiệp, giao thông vận tải và các ngành khác, “giữa lúc tình hình kinh tế toàn cầu trở nên phức tạp do chính sách cấm vận không chính thức của phương Tây”.

Vi Trân

Bên cạnh đó, Trung Quốc đang gia tăng nhanh chóng sự hiện diện ở Bắc Cực khi điều động tàu phá băng đến và thiết lập các trạm nghiên cứu và đài quan sát ở khu vực này, bao gồm cả mục đích dân sự lẫn quân sự. Bắc Kinh gần đây cũng tự mô tả Trung Quốc là một quốc gia “gần Bắc Cực” dù nước này xa Bắc Cực khi so với phần lớn châu Phi.

Cuối năm 2020, ông Tony Radakin, khi đó đang giữ chức Tư lệnh Hải quân Anh, cảnh báo biến đổi khí hậu mở ra các tuyến hàng hải mới trên khắp thế giới, giảm một nửa thời gian di chuyển bằng đường biển giữa châu Á và châu Âu.

Cụ thể, tuyến hàng hải chạy theo vùng biển ngoài khơi nước Nga, xuyên qua Bắc Băng Dương thì tàu biển có thể đến châu Âu mà không cần tàu phá băng suốt nhiều tháng trong năm. Từ đó, ông Darakin đặt ra rủi ro Trung Quốc với lực lượng tàu chiến ngày càng hùng hậu có thể dễ dàng tiếp cận châu Âu bằng nhiều hướng. Tuyến hàng hải phía bắc, vượt qua Bắc Băng Dương, rút ngắn thời gian từ 10 - 12 ngày so với tuyến hàng hải phía nam truyền thống (từ Trung Quốc đi đến Biển Đông, lần lượt qua eo biển Malacca, Ấn Độ Dương rồi đến châu Âu). Qua đó, Bắc Kinh cũng dễ dàng tiếp cận Bắc Cực hơn.

Từ những yếu tố trên, cùng tham vọng của Nga và Trung Quốc, hai bên có thể kết hợp để thống lĩnh Bắc Cực.

Được mất của Trung Quốc và Nga khi bắt tay thống trị Bắc Cực - ảnh 2

Tàu chiến của Trung Quốc và Nga trong cuộc tập trận chung cuối năm 2021

Reuters

Sự phụ thuộc bất cân xứng

Trả lời Thanh Niên ngày 16.6, ông Carl O.Schuster (cựu Giám đốc bộ phận điều hành của Trung tâm tình báo hỗn hợp - Bộ Tư lệnh Thái Bình Dương của hải quân Mỹ và đang giảng dạy tại Đại học Hawaii về quan hệ quốc tế, lịch sử) nhận định: “Sự hợp tác Nga - Trung đặt ra mối quan tâm chiến lược lâu dài tiềm tàng cho cả châu Âu lẫn châu Á. Trước sự đối đầu của Trung Quốc và Nga với phương Tây cũng như trật tự thế giới dựa trên luật lệ quốc tế, sự kết hợp giữa tiền đầu tư của Trung Quốc với các nguồn năng lượng của Nga ở Bắc Cực sẽ thúc đẩy các kế hoạch tạo dựng ảnh hưởng của Bắc Kinh và Moscow trong tương lai”.

Tuy nhiên, theo cựu đại tá Schuster, để điều đó trở thành hiện thực, hợp tác Trung - Nga ở Bắc Cực phải được duy trì trong ít nhất một thập kỷ. “Đây là thách thức lớn vì hai bên không có nhiều lòng tin vào nhau. Nguy cơ và nỗi lo lắng về sự thống trị kinh tế và chính trị của Trung Quốc có thể khiến Nga hạn chế mức độ và tốc độ hợp tác. Nhiều người Nga đã lo lắng về ảnh hưởng ngày càng tăng của Trung Quốc ở Nga và sẽ tìm cách hạn chế ảnh hưởng của Trung Quốc đối với nỗ lực ở Bắc Cực”, ông Schuster phân tích.

Vị chuyên gia này nhận định thêm: “Trung Quốc đã gây ảnh hưởng lớn nền kinh tế vùng Siberia (Nga). Nên khi 2 bên hợp tác ở Bắc Cực sẽ tiếp tục xu hướng đó, mang lại cho Bắc Kinh một vị trí quan trọng, thậm chí là kiểm soát ngành năng lượng Nga. Xét về khía cạnh kinh tế, tình hình hiện tại đang khiến Nga trở thành đối tác cấp dưới trong quan hệ với Trung Quốc. Hơn nữa, nếu các xu hướng kinh tế và quân sự hiện tại tiếp tục, Trung Quốc sẽ thống trị nền kinh tế Nga ở mức độ gần như không thể đảo ngược trong những năm 2030, khiến Moscow trở nên phụ thuộc vào Bắc Kinh”.

VIDEO ĐANG XEM NHIỀU